Thụy My RFI
 |
| Biểu tình trước cửa tòa án yêu cầu tự do cho Luật sư Lê Quốc Quân, 02/10/2013. Ảnh : Blog Nguyễn Xuân Diện |
Ngay sau khi bản án được
tuyên, nhà báo Phạm Chí Dũng ở Thành phố HCM đã vui lòng dành cho RFI
Việt ngữ một cuộc phỏng vấn.
RFI : Thân chào nhà báo Phạm Chí Dũng, rất cảm ơn anh đã dành thì giờ cho RFI Việt ngữ hôm nay. Thưa anh, cảm nhận chung của anh về bản án đối với luật sư Lê Quốc Quân ra sao ?
Nhà báo Phạm Chí Dũng : Một
cách công bằng, Lê Quốc Quân đáng ra phải được trả tự do. Tôi cho rằng ngay
trong nội bộ Bộ Chính trị cũng không hẳn thống nhất về quan điểm mức án. Nhưng
cho dù ai đó có yêu cầu “phóng thích” Lê Quốc Quân, phái “lập
trường kiên định” vẫn còn tương đối lấn át.
Nhưng dù sao, một mức án
như thế đối với người con của Giáo hội Công giáo Việt Nam cũng không phải là
quá nặng nề, so với tất cả những gì mà ngành tư pháp, công an Hà Nội và giới
tuyên giáo đảng từng muốn mặc định về tội danh ở khung hình phạt cao nhất đến 7
năm đối với một thành viên hoạt động nhiệt thành trong Hội đồng Công lý và Hòa
bình.
Hà Nội hôm nay vang dội lời
cầu nguyện từ nhà thờ Thái Hà và rất nhiều giáo xứ ở Việt Nam cho người tuẫn nạn
Lê Quốc Quân. Cành thiên tuế xanh đơn sơ mộc mạc trên tay các giáo dân vốn là
tình yêu vô điều kiện tiếp nhận từ đấng Thiên Chúa, nhưng vào ngày này, dường
như nó cũng toát lên hình tượng ngọn giáo bất tuân đối với quá nhiều chuyện bất
công trong xã hội ngày nay.
Hình ảnh hiệp thông đồng
khắp như thế cũng khiến người ta phải nhớ lại cuộc biểu tình ở Long An vào ngày
16/08/2013 để đòi trả tự do cho nữ sinh áo trắng Phương Uyên. Dù không phải là
tín đồ Công giáo nhưng Phương Uyên và gia đình cô đã nhận được mối chia sẻ rất
lớn từ giáo hội, đặc biệt là Dòng Chúa cứu thế ở Sài Gòn. Cuộc biểu tình diễn
ra trong không khí bị trấn áp khá thô bạo, nhưng thông điệp của nó rốt cuộc đã
làm cho nhà cầm quyền không thể bỏ ngoài tai.
Nếu Phương Uyên đã được trả
tự do ngay tại tòa Long An, thì việc Lê Quốc Quân không phải chịu một mức án
quá nặng nề tại Hà Nội cũng không phải là một ngoại lệ, nhưng hoàn toàn không
phải một trường hợp được Nhà nước đối xử “khoan hồng”. Rõ ràng người ta đang rất lo ngại Lê Quốc Quân có thể trở thành
một thủ lĩnh nào đó của phong trào dân chủ, nếu được trả tự do ngay vào thời
gian này.
RFI : Trước khi phiên
tòa xử Lê Quốc Quân diễn ra, anh đã dự báo nhiều khả năng bản án sẽ “nhẹ”. Dự báo này dựa vào những cơ sở nào?
Nhà báo Phạm Chí Dũng : Có một điểm trùng hợp giữa
vụ Phương Uyên và vụ Lê Quốc Quân. Đó là thời điểm thông báo về lịch xử án đối
với Uyên xảy ra khá gần với thông tin được công bố về chuyến đi của ông Trương
Tấn Sang – chủ tịch nước và là nhân vật số hai trong đảng – đến
Washington để diện kiến Tổng thống Barak Obama. Khá tương đồng, thời điểm thông
báo về lịch xử đối với Lê Quốc Quân cũng xảy ra gần như đồng thời với thông báo
về chuyến đi Paris và New York của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng.
Sự trùng hợp này cho thấy
điều gì? Phải chăng “án treo” đối với Phương Uyên không phải
là một ngoại lệ, và đến lượt “án nhẹ” Lê Quốc Quân cũng như thế? Cả hai vụ xử án này lại đều
diễn ra sau hai chuyến công du nước ngoài của các chính khách cao cấp, và hẳn
không nằm ngoài thực đơn đối ngoại của Nhà nước ứng với từng hoàn cảnh và “đối
tượng” cụ thể.
Một chi tiết đáng chú ý nữa
là thời điểm vụ xử án Lê Quốc Quân lại diễn ra trùng với thời gian Hội nghị
trung ương 8 của Đảng. Cách đây gần ba tháng, đã đột biến xảy ra việc hoãn phiên
xử Lê Quốc Quân vào ngày 09/07/2013 với lý do thẩm phán Lê Thị Hợp bị “cảm
đột xuất”, lồng trong bối cảnh giáo dân từ Nghệ An và tại Hà Nội
dâng cao không khí hiệp thông và đổ về tòa án Hà Nội để mong nguyện tham dự một
phiên tòa được coi là “công khai”. Lẽ dĩ nhiên, chẳng một cấp lãnh đạo nào trong Bộ
Chính trị lại muốn một lần nữa diễn ra tinh thần hiệp thông mà có thể gây ra “nội
loạn” như thế, nhất là khi vụ xung đột Mỹ Yên ở Nghệ An còn chưa
nguôi ngoai, làm ảnh hưởng đến không khí “thảo luận nghiêm túc” của
cuộc họp được coi là “hội nghị giữa nhiệm kỳ” của đảng đang diễn ra mà có thể
liên đới với con đường chính trị của một số chính khách chủ chốt.
Do vậy theo lẽ thông thường,
lịch xử án Lê Quốc Quân phải được dời lại sau khi Hội nghị trung ương 8 kết
thúc. Nhưng vì cả hai sự kiện này cùng diễn ra, người ta có thể đặt câu hỏi là
liệu đã xảy ra một tác động nào, đủ lớn và đủ sâu sắc, trong nội bộ hoặc thậm
chí từ “các thế lực thù địch”, để chính quyền Hà Nội không
thể kéo dài hơn nữa việc hoãn xử Lê Quốc Quân, và do đó bà thẩm phán Lê Thị Hợp
cũng mau chóng khỏi bệnh.
Câu hỏi này càng có ý
nghĩa nếu liên hệ với một hoài nghi khác: chuyến đi Vatican của đoàn Ban Tôn
giáo Chính phủ, được dẫn đầu bởi viên trung tướng an ninh chuyển sang làm tôn
giáo vận, đã đạt được một thành tích đáng ngạc nhiên là các viên chức Tòa Thánh
tỏ ra không mấy quan ngại về vụ Mỹ Yên, thậm chí còn cho rằng nhà nước Việt Nam
đã đạt được những tiến bộ về tự do tôn giáo. Sự chuyển biến bất ngờ này cũng
khiến giới phân tích không thể không đặt ra câu hỏi là liệu giữa Tòa Thánh
Vatican và Nhà nước Việt Nam đã đạt được một vài thỏa thuận không công bố nào
đó, liên quan đến chủ đề tự do tôn giáo cho Việt Nam. Câu hỏi này tất nhiên
cũng cần được móc xích với điều kiện dân chủ và nhân quyền và giới chức thương
mại Hoa Kỳ và chính Tổng thống Obama đang đặt ra đối với Nhà nước Việt Nam,
liên quan đến lộ trình tham gia Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương
–
TPP.
Một khi ngay cả Tòa Thánh
cũng bày tỏ thái độ “im lặng” trước những gì bị xem là hoàn
toàn không yên tĩnh giữa mối quan hệ các tôn giáo với chính quyền ở Việt Nam,
thì có lẽ sự lắng tiếng của phái đoàn nhân quyền Cộng đồng châu Âu sau cuộc đối
thoại nhân quyền với Hà Nội vào ngày 11/9/2013 cũng có hàm ý không kém. Việc
không có bất kỳ thông tin nào được tiết lộ từ cuộc hội đàm này cũng có thể làm
người ta nhớ lại tâm thế “xuống giọng” của ông Dan Baer – Phó trợ lý ngoại trưởng Mỹ đặc trách về nhân quyền – sau cuộc đối thoại nhân quyền Việt – Mỹ vào giữa tháng 4/2013, mặc
dù trước đó Dan Baer là một trong những nhân vật lên tiếng mạnh mẽ nhất phản đối
thái độ và hành xử mang tính đàn áp của nhà cầm quyền Việt Nam đối với giới hoạt
động dân chủ và nhân quyền tại quốc gia này.
RFI : Trước đó chính
quyền đã có những động thái “dân vận” và tuyên truyền xung quanh phiên tòa, anh có đánh giá ra sao về những
hành động này?
Nhà báo Phạm Chí Dũng : Một trong những động thái
đó đến từ thái độ đưa tin và bình luận của báo chí giới đảng – vốn
được xem là nhiệt kế cho quan điểm và cách hành xử của nhà nước đối với những
trường hợp “quá “nhạy cảm” như Lê Quốc Quân. Một ngày trước khi phiên tòa xử Lê Quốc Quân,
Đài truyền hình trung ương và Thông tấn xã Việt Nam cùng phát đi một bản tin với
nội dung gần sát nhau, lược tả vụ “trốn thuế” của
Quân. Tất nhiên, không khó khăn để đánh giá nội dung bản tin này xuất phát chủ
yếu từ cáo trạng của Viện Kiểm sát, và nguồn của Viện Kiểm sát lại đến từ Công
an Hà nội.
Tuy nhiên, nếu so sánh với
thái độ và cách thức đưa tin của một số vụ việc trước đây như vụ xét xử Câu lạc
bộ nhà báo tự do, vụ Đinh Nguyên Kha và Phương Uyên, có thể thấy giọng điệu
trong bản tin của Thông tấn xã Việt Nam về vụ Lê Quốc Quân đã nhẹ nhàng hơn khá
nhiều: không “luận” về tội danh, không định hướng phải “kiên quyết xử lý”, và mặc dù đoạn cuối có nêu về “núp
sau nó là các động cơ chính trị rõ ràng nhằm can thiệp vào công việc nội bộ của
Việt Nam, gây phức tạp tình hình để trục lợi”, nhưng cũng không chỉ rõ thế lực
xuyên tạc chính trị nào cả.
Trong khi đó, ngoài hành
lang tòa án lại diễn ra một chiến dịch vận động không tiền khoáng hậu của các tổ
chức chính trị - xã hội của nhà nước để làm sao hạn chế đến mức tối thiểu số
người muốn tham dự phiên tòa “công khai và minh bạch”. Không khí ngăn trở quá lộ liễu
và rất hài hước như thế cũng làm người ta không thể không nhớ lại những cuộc vận
động tương tự đã xảy ra vào giữa năm 2011 để ngăn cản người dân đi biểu tình chống
Trung Quốc. Vậy sự tương hợp về cách thức ngăn cản này cho thấy cái gì?
Ít nhất, nhà cầm quyền đã
nhận thức ra một điểm chung giữa hai hành động chống Trung Quốc và vụ Lê Quốc
Quân là tính chính danh thuộc về dân chúng chứ không phải của những người xử
án. Từ đó có thể thấy, nếu đã buộc phải phần nào chấp nhận các cuộc biểu tình
chống Trung Quốc của dân chúng, lẽ nào hành động chính trị của Lê Quốc Quân,
trong đó chủ yếu là phản kháng Trung Quốc, lại không được nhà nước “bỏ
qua”?
RFI : Từ bản án của Lê
Quốc Quân, theo anh xu hướng chính trị ở Việt Nam có thể diễn biến như thế nào?
Nhà báo Phạm Chí Dũng : Nhìn tổng quan, hiện thời
Nhà nước Việt Nam đang nằm trong hệ trục tay ba cùng với người Mỹ và Bắc Kinh.
Không chỉ với Phương Uyên, bất kỳ mức án nặng nề nào đối với Lê Quốc Quân đều
phơi bày tính phi logic trong mối tương quan với thực đơn chính trị đối ngoại ở
Việt Nam trong giai đoạn hết sức nhạy cảm hiện thời.
Trong hệ trục tay ba đó, một
bản án được coi là “nhẹ” đối với Lê Quốc Quân sẽ vẫn giữ phần nào thể diện,
hay còn gọi là “sĩ diện”, cho
chính thể. Cùng lúc, Bắc Kinh vẫn tạm hài
lòng vì dù sao vẫn có án, còn các nhà hoạt động dân chủ và nhân quyền ở nửa kia
thế giới cũng có thể tạm thỏa mãn, nhưng chỉ là tạm thôi, với những cố gắng vận
động không mệt mỏi trước đó của họ.
Còn kết quả cuối cùng thuộc
về nội lực. Không thể nói khác hơn, hai cuộc biểu tình ở Long An và tháng
8/2013 và tại Hà Nội vào ngày hôm nay đã chứng thực cho hiệu ứng “trong
ra – ngoài vào”: trách
nhiệm bảo vệ những thành viên và người
thân chính là một hành động cần phải có của hoạt động dân sự và các phong trào
dân sự đang khởi phát ở Việt Nam, tạo ra hiệu ứng tác động đối với quốc tế, để
đến lượt mình, cộng đồng quốc tế lại có thể làm cho Hà Nội bớt “cảm
mạo”, khiến Nhà nước Việt Nam phải xem xét lại những bất công
do họ gây ra đối với điều được coi là “tự do tôn giáo” và hàng loạt nhu cầu chính trị - xã hội khác.
Thêm một lần nữa hoạt động
dân chủ chính trị và tôn giáo ở Việt Nam tiếp nhận được tín hiệu chuyển hóa –
chuyển hóa từ ngoài vào và có thể cả từ trong nội bộ Đảng. Tín hiệu đó, dù nhỏ,
nhưng cho thấy không chỉ một số nhân vật “tù nhân lương tâm” sẽ có cơ hội
dần thoát khỏi bốn bức tường đen đúa trong thời gian tới, mà rất nhiều bức bối
xã hội khác như dân oan đất đai, nạn nhân môi trường, nạn nhân bị công an bạo
hành… nếu được liên kết, thống nhất và được tổ chức tốt, đều
có thể cất lên tiếng nói xứng đáng và đích đáng trong một xã hội dân sự đang
hình thành và hướng đến việc phản biện mạnh mẽ đối với một số chính sách, cách
điều hành bất hợp lý và bất công của chính thể cầm quyền.
Đường còn dài. Dù Lê Quốc
Quân chưa được tự do, nhưng ít nhất lộ trình dân chủ ở Việt Nam đang được rút
ngắn.
RFI : Có những ý kiến
so sánh với các vụ án trốn thuế khác, chẳng hạn vụ xử ngày 26/9, tức là chỉ
cách đây vài ngày, một « đại gia » ở Bắc Ninh trốn thuế 11 tỉ đồng nhưng chỉ bị
tù treo. Theo anh thì bản án vừa rồi có mâu thuẫn với lộ trình dân chủ ở Việt Nam
hay không ?
Nhà báo Phạm Chí Dũng : Ở Việt Nam luôn luôn có sự
mất công bằng như thế. Trong rất nhiều vụ án kinh tế tôi đã nghe, có rất nhiều
án treo, và thậm chí có những trường hợp vi phạm, trốn thuế tới mức có thể xử
chung thân thậm chí cao hơn nữa, nhưng không biết người ta chạy chọt làm sao,
cuối cùng cũng chỉ nhận mức án treo.
Nhưng trường hợp Lê Quốc
Quân thì lại khác hoàn toàn, nằm ở bản chất có thể nói là vấn đề chính trị của
nó. Nếu không vì vấn đề chính trị thì trường hợp Lê Quốc Quân « trốn thuế » rất
dễ dàng nhận một bản án – tôi không nghĩ là án treo nữa, mà có thể thậm chí là
tại ngoại ngay. Nhưng trường hợp chính trị thì lại khác, và trước đó tôi đã
nghe những thông tin thực ra vấn đề của Lê Quốc Quân có thể lên tới 5 năm. Năm
năm tù giam chứ không phải là ít.
Còn trong trường hợp này
thì Viện Kiểm sát đề nghị từ 24 tới 30 tháng tù giam. Đề nghị này làm tôi nhớ đến
vụ xử sơ thẩm Đoàn Văn Vươn tháng 4/2013, thì trước đó cũng có những thông tin
là với tội danh chống thi hành công vụ và có vũ khí như vậy là tội trạng rất
nguy hiểm, án có thể lên tới từ 15- 20 năm. Rất nặng ! Thậm chí có thể cao hơn –
chung thân hoặc tử hình.
Nhưng sau đó dưới áp lực mạnh
mẽ của dư luận và cả cộng đồng quốc tế nữa, thì mức án của anh Vươn đã giảm xuống
chỉ còn có 5 năm thôi. Nhiều người không hài lòng, cho điều đó là bất công đối
với Đoàn Văn Vươn. Nhưng theo tôi thì chúng ta đang sống ở Việt Nam, và Việt
Nam đang có nhiều bất công. Ở đây đòi hỏi một sự công bằng là điều quá xa xỉ.
Do vậy, đối với những trường
hợp như Đoàn Văn Vươn, chỉ về đất đai mà lãnh án 5 năm, còn trường hợp Lê Quốc
Quân thiên về chính trị, có màu sắc chính trị, mà nhận mức án như thế, theo tôi
là trong hoàn cảnh này có thể tạm chấp nhận được. Vì đường còn dài, và trước mắt
vẫn còn phiên tòa phúc thẩm.
Chúng ta hãy nhớ lại,
trong phiên tòa sơ thẩm xử Nguyễn Phương Uyên đã bị xử 6 năm. Cay đắng! Không
thể tin nổi có một mức án như thế. Nhưng đến phiên phúc thẩm thì gần như trắng
án và được trả tự do ngay tại tòa. Cho nên chúng ta cũng nên nhìn vào đó để hy
vọng cho trường hợp Lê Quốc Quân - có nghĩa là công bằng sẽ được lặp lại. Nhưng
công bằng chỉ được lặp lại với điều kiện đấu tranh của không chỉ những người
Công giáo, và cả cộng đồng nhân dân chung quanh nữa.
RFI : Xin chân thành cảm
ơn nhà báo Phạm Chí Dũng.
RSS Feed
Facebook
Twitter
0 comments:
Đăng nhận xét