Syria: đường đi chưa đến

Ngô Đình Thu - DienDanCTM

Ông Bashar al-Assad đúng là một tổng thống cha truyền con nối. Người cha, Tổng Thống Hafez al-Assad cầm quyền từ tháng 4 năm 1970 sau một cuộc đảo chánh không đổ máu, trở thành một loại người hùng của đất nước Syria suốt 30 năm. Đó là thời kỳ có thể gọi là ổn định của đất nước Syria với “Đảng Baath Xã Hội Chủ Nghĩa” và lá bùa “Đạo luật khẩn cấp năm 1962”. Đạo luật khẩn cấp cho phép Hafez al-Assad hủy bỏ hiến pháp, tập trung quyền lực trong tay cùng với một số tay chân thân tín, cai trị đất nước bằng sắc lệnh, thẳng tay đàn áp những người chống đối. Điển hình là cuộc nổi dậy năm 1982 ở thành phố Hama, con số người chết và bị thương từ 10,000 đến 25,000 người do đại bác, chiến xa và phi cơ của chính phủ.

Tổng Thống Assad cha qua đời năm 2007. Hiến pháp được sửa đổi cho phù hợp với một cuộc bầu cử tổng thống, tổ chức với một ứng cử viên duy nhất: ông Bashar al-Assad, người con trai của tổng thống vừa quá cố. Cũng giống hầu hết các cuộc bầu cử dưới các chế độ độc tài, sự dàn dựng, phù phép của chính phủ đảng Baath đưa đến một kết quả được đoán trước: 97.29% dân Syria đã hân hoan bầu cho Assad con với nhiệm kỳ 7 năm.

Kể từ khi lên cầm quyền, không khác người cha bao nhiêu, Bashar al-Assad bành trướng thế lực và chiếm đóng Liban suốt 30 năm. Trong nước, chính sách cai trị của Assad vẫn dựa trên đạo luật khẩn cấp 1962, bãi bỏ quyền công dân, bắt giam đối lập, điển hình là vụ bắt giữ luật sư Muhannad al- Hasani và Kareem Arabji chỉ vì họ viết báo chỉ trích tham nhũng, độc tài. Quyền tự do ngôn luận bị bóp nghẹt, các trang mạng xã hội đều bị kiểm duyệt, các bloggers bị cản trở. Nhà nước áp đặt lệnh cấm và giới hạn sự di chuyển tất cả mọi người để dễ dàng kiểm soát.

Nhưng năm 2011 là năm đen tối cho các nhà độc tài núp bóng dưới chiếc ô dân chủ trá hình được một số ngoại bang hỗ trợ. Cùng với ba nước Bắc Phi, Syria bị cơn bão Cách Mạng Hoa Lài thổi đến từ 26/1, nhưng phải đợi đến 19/3 các cuộc biểu tình đòi dân chủ mới bùng nổ khắp nước, khởi đầu từ tỉnh Daraa. Có lẽ chế độ độc tài Assad là chế độ ngay từ đầu đã sử dụng quân đội để đàn áp mạnh mẽ các cuộc biểu tình của dân chúng. Hàng ngày, thế giới đều ghi nhận có hàng chục người biểu tình bị bắn chết, có ngày con số nạn nhân lên đến 70. Tỉnh Hama và Homs là hai trung tâm của phong trào nổi dậy mạnh mẽ nhất, các cuộc biểu tình hầu như diễn ra hàng ngày.

Ngày 14/10 trong một báo cáo, Bà "Navi" Pillay Cao ủy trưởng về Nhân quyền của Liên Hiệp Quốc cho biết đã có 3, 000 người bị bắn chết, trong số có 187 trẻ em, hàng ngàn người bị bắt giam trong các trại tù khắp nước. Từ ngày bản báo cáo được đưa ra đến nay, những cuộc bắn giết vẫn tiếp diễn khốc liệt. Trong lúc đó chính phủ đưa ra con số 1,100 người là lực lượng an ninh bị thiệt mạng bởi “các băng đảng khủng bố có vũ trang”, một luận điệu thường nghe thấy nơi các chính quyền chuyên trị dân bằng súng đạn.

Song song với quân đội, chính phủ Syria còn sử dụng lực lượng an ninh có tên Mukhabarat vào công tác đàn áp. Mật vụ Mukhabarat chẳng những trấn áp người chống đối trong nước mà còn nhắm vào những cá nhân và lãnh đạo các phong trào chống Assad ở nước ngoài. Điển hình như vụ bắt cóc anh Amjad Baiazy, một thanh niên Syria sống ở London về thăm gia đình. Trên đường trở về, anh bị mật vụ Mukhabarat chận bắt tại phi trường Damascus. Amjad Baiazy được ghi nhận mất tích từ đó đến nay. Mukhabarat còn có những điệp viên trá hình ở nước ngoài để chụp ảnh, quay phim những người biểu tình chống Assad đưa về cho tổ chức Mukhabarat sử dụng đe dọa, bắt bớ thân nhân họ bên trong nước. Tuy nhiên ở Hoa Kỳ hiện nay, những điệp viên loại này của Syria đã bị cáo buộc tội làm gián điệp.

Từ kinh nghiệm của các cuộc nổi dậy ở ba nước Bắc Phi, một mặt dùng bạo lực một mặt chính quyền Syria vuốt ve dân chúng bằng cách để chính phủ của Thủ Tướng al-Otari từ chức trong khi Tổng Thống Assad tuyên bố “Chúng tôi không đi con đường của một chính phủ ngoan cố. Sáu ngày sau khi các cuộc biểu tình bắt đầu, tôi đã bắt đầu cải cách.” Dân chúng không nhìn thấy những cải cách đó mà hàng ngày chỉ phải đối diện với xe tăng và các đội quân đàn áp, dù cho sau đó đạo luật khẩn cấp 1962 bị bãi bỏ.

Ngày 4/10 một nghị quyết liên quan đến các biện pháp trừng phạt Syria do Châu Âu soạn thảo bị Nga và Trung Quốc phủ quyết không làm ai ngạc nhiên, nhất là  với Trung Quốc, một nước mà thành tích nhân quyền là một điều đáng hổ thẹn. Cũng như đối với Lybia, Trung Quốc luôn đứng về phía Gadhafi để cuối cùng khi chế độ Libya sụp đổ, vẫn lớn tiếng đòi chia phần của miếng bánh còn lại. Lý do mà Nga và Trung Quốc cùng phủ quyết vì dự thảo đưa ra “không có điều khoản phản đối sự can thiệp quân sự từ bên ngoài vào Syria.” Cũng trong đầu tháng 10, Hội Đồng Quốc Gia Syria (SNC – Syria National Council) được thành lập tại Istanbul (Turkey) kết hợp các tổ chức nổi dậy trong và ngoài nước trong vị thế đối lập công khai với chế độ Assad làm cho người ta nhớ đến một tổ chức tương tự của lực lượng nổi dậy ở Bengazi, Libya trước đây. Chính vì vậy, sự kiện này bị Syria phản ứng mãnh liệt và nói “ sẽ trả đủa bất cứ quốc gia nào thừa nhận SNC”.

Trả lời một cuộc phỏng vấn, tổng thống Syria cảnh báo dư luận về một hành động can thiệp của phương Tây vào Syria “để bảo vệ thường dân” chẳng hạn. Assad đe dọa “một trận động đất” sẽ diễn ra và “quý vị có muốn thấy một Afghanistan hay hàng chục Afghanistan khác?” Một mặt cảnh báo phương Tây, một mặt Syria vẫn tiếp tục hành động thù địch với người dân Syria đòi dân chủ.

Nhằm mục đích giải quyết cuộc khủng hoảng trong chiều hướng hòa bình, ngày 1/11, tổng thư ký Liên Đoàn Ả Rập Nabil al-Arabi kêu gọi Syria chấm dứt tình trạng bạo lực và nói “ nhân dân Syria có nguyện vọng hợp pháp cho các cải cách chính trị và xã hội.” Kế hoạch của Liên Đoàn Ả Rập đưa ra gồm có: Ngưng các vụ đàn áp - Trả tự do cho người bị bắt - Triệt thoái quân đội – Cho phép các cơ quan truyền thông, tổ chức phi chính phủ quốc tế đến quan sát.

Cũng giống như người cha đầy tham vọng, Bashar al-Assad vẫn tin tưởng vào quân đội và cơ quan mật vụ Mukhabarat, cho đến lúc này vẫn là một khối vững chắc bảo vệ chế độ. Ngoài Iran và lực hượng Herzbollah là hai đồng minh thân cận và gắn bó lâu đời ở Trung Đông, nước Nga của Putin chỉ lên tiếng kêu gọi Syria cải cách một cách chiếu lệ trong khi vẫn ủng hộ sự tồn tại của Assad vì những hợp đồng mua vũ khí trị giá hàng tỷ Mỹ kim và những tiềm năng kinh tế khác. Bên cạnh đó, Trung Quốc lúc nào cũng khao khát sự có mặt như một cường quốc trong các vấn đề quốc tế từ chính trị đến kinh tế, kể cả quân sự trong thời gian gần đây. Sự ủng hộ của Trung Quốc cũng bắt nguồn từ những hợp đồng dầu khí, xây dựng trị giá 10 tỷ Mỹ kim, tương tự những quyền lợi kinh tế ở Lybia.

Để mua thời gian, Tổng Thống Assad đã tuyên bố chấp thuận “trên nguyên tắc” kế hoạch của Liên Đoàn Ả Rập đưa ra, nhưng suốt nhiều ngày sau người biểu tình ở Syria vẫn bị sát hại. Điều này khiến cho Liên Đoàn Ả Rập phải thất vọng nhận định “Syria thất bại trong việc chấm dứt đổ máu sẽ đem lại hậu quả tồi tệ”, và tồi tệ đến mức độ nào chỉ có ông Assad mới biết. Riêng Bộ trưởng Bô Ngoại Giao Pháp, ông Alain Juppe đã nói một cách không úp mở “không mong đợi gì được nữa từ chế độ này” và “họ sẽ không bao giờ thực hiện cải cách cho dù họ loan báo thường xuyên (là sẽ cải cách)”.

Con số người chết ở Syria cho tới nay đã lên đến trên 3,500 người theo Liên Hiệp Quốc và không có vẻ gì chế độ độc tài Assad sẽ nương tay hay chùn bước. Vì lý do đó, ngày 12/11/2011 Liên Đoàn Ả Rập đã bỏ phiếu đình chỉ tư cách thành viên của Syria và lên tiếng kêu gọi quốc tế hành động để bảo vệ thường dân Syria. Vua Jordan Abdullah mới đây cũng đã kêu gọi Tổng Thống Syria nên ra đi. Số phận ông Bashar al-Assad rồi đây chắc sẽ không khá gì hơn số phận các ông tổng thống Ben Ali, Mubarak và Đại Tá Gadhafi.

Cuộc đấu tranh vì dân chủ của nhân dân Syria còn tiếp diễn chừng nào chế độ độc tài cha truyền con nối ở Syria còn tồn tại dưới bất cứ hình thức nào. Dù cho trước mắt đó là con đường đi chưa đến nhưng các dân tộc bị áp bức trên thế giới ngày nay, không riêng gì dân tộc Syria, đều nhận thức được rằng “Dân chủ tự do là con đường không đi không đến.”

Cái khác nhau giữa các dân tộc là dám đi hay không.

Ngô Đình Thu