Chính trị là nghệ thuật mưu tìm sự đồng thuận và kết hợp
Trong những thập niên vừa
qua, vòng luẩn quẩn tạo nên nỗi đau triền miên chưa dứt của dân tộc chúng ta
chính là “sự sợ hãi chính trị” và “nền chính trị tạo sự sợ hãi” khiến người dân
không dám vùng lên đòi lại quyền sống đã bị tước đoạt của chính mình.
Bên cạnh chính sách đàn
áp và kết tội “phản động” của chế độ Cộng sản Việt Nam (CSVN) đối với các nhà
hoạt động yêu nước khiến nhiều người Việt trong nước đâm “sợ chính trị”, còn có
những nguyên nhân khác mà đồng bào chúng ta, ngay cả người Việt ở hải ngoại,
cũng mang mặc cảm/thành kiến rất tiêu cực này, đó là vì:
- Chưa thấu rõ ý nghĩa của chính trị, đặc biệt là cụm từ “làm chính trị”.
- Kinh nghiệm đau thương đã đưa đến những thành kiến lệch lạc về chính trị.
- Bị đầu độc do chính sách nhồi sọ của chế độ CSVN cho rằng “chính trị và đảng phái là xấu”.
Để bỏ đi thành kiến về chính trị và có một thái độ tích cực đối với vận mệnh
của đất nước đang bị một guồng máy chính trị sai lầm làm ruỗng nát, bài viết này
muốn chia sẻ một số ý niệm cập nhật về chính trị của thế giới ngày nay và ý thức
cần có để đương đầu cũng như xóa bỏ nền móng “chính trị của sự sợ hãi”.
Chính
trị là gì?
Theo các chuyên gia về chính trị học, có nhiều cách hiểu hay định nghĩa về
chính trị khác nhau. Các khái niệm đúc kết từ nhiều khuynh hướng, cả nghĩa hẹp
và rộng bao gồm:
- Chính trị là một nghệ thuật và khoa học về phép cai trị, cách phân phối tài nguyên và trách nhiệm, cũng như cách tổ chức và điều hành một quốc gia.
- Chính trị là một nghệ thuật và khoa học xử thế để tạo ảnh hưởng và thực hiện ý tưởng hay ước muốn của mình.
Thí dụ trong một tổ chức
xã hội, kinh tế, tôn giáo ... con người vận dụng khả năng của mình nhằm đạt tới
một điều gì đó (như tầm ảnh hưởng, sự kính trọng, tiền bạc, quyền lực, không
gian hay nơi chốn, vị trí, quan điểm, thành viên v...v...) thì đều là các hoạt
động mang tính chính trị. Đặc biệt, con người không thể làm việc này một mình
nên phải liên kết/kết đoàn với những người
chung một mục tiêu để hành động.
Nhu cầu “kết đoàn”, tạo
“liên minh” hay “phe phái” đã được nhà nghiên
cứu động vật của Hòa Lan cũng là một thành viên của Viện Hàn Lâm Khoa Học Hoa Kỳ,
Tiến sĩ Frans De Waal – tác giả cuốn sách
nổi tiếng “Chimpanzee Politics and Our Inner Ape” (Chính trị của loài
vượn và con người hoang sơ trong chúng ta) đã kết luận là sinh hoạt xã hội của loài vượn cũng
mang tính “chính trị”.
Khuynh hướng “kết đoàn/liên
minh” (forming coalition) đã khiến con người trở thành những “động vật chính trị
bẩm sinh” (natural political animals).
Chúng ta để ý ngay từ các em nhỏ trong gia đình hay lớp học, giữa 3 em là thường đã có 2 phe; tùy việc các em đang nhắm đến là gì mà một bé đang thuộc phe này có thể đổi sang phe khác. Nếu một em cảm thấy bị lẻ loi, sẽ có thể đi tìm sự hỗ trợ/đồng thuận từ một người bạn khác hay từ bố mẹ.
Do đó, chính trị hiểu
theo nghĩa rộng, bàng bạc trong mọi lãnh vực hoạt động của con người cùng đi
tìm một mục tiêu và giá trị chung. Trong tương quan này, dù kết hợp với người
khác để thực hiện mục tiêu của mình hay để vô hiệu hóa sự cản trở của người
khác thì đều là những hoạt động mang tính chính trị.
Trong một quốc gia chưa có cơ hội sinh hoạt chính trị rộng mở với một nền
dân chủ đích thực như Việt Nam,
cách hiểu chính trị theo định nghĩa 2 ít được biết đến. Do đó mà thường có những
ngộ nhận về việc tham gia các sinh hoạt mang tính chính trị là “làm chính trị”
(hay “tham chính”).
Thành kiến: Làm
chính trị là xấu
Vì là nạn nhân của các hệ thống chính trị độc tài, thực dân, cộng sản ...
và phải kinh qua các cuộc chiến khốc liệt gắn liền với các thể chế chính trị, nên
người Việt Nam
có thành kiến với “làm chính trị” mà quên mất những điều căn bản sau đây:
- Như tất cả mọi sinh hoạt trong đời sống, không có chính trị xấu mà chỉ có người
xấu
làm chính trị. Tuy làm chính trị là phải có sự thắng thua trên chính trường,
nhưng
nếu người làm chính trị không dùng những thủ đoạn xấu để tranh giành
ảnh
hưởng hay quyền lực thì sự cạnh tranh đó lành mạnh không khác gì mọi nỗ
lực
ganh đua khác trong cuộc sống như thi tuyển vào một hãng xưởng, trường
học,
các tiệm ăn cố gắng nấu ngon, giá rẻ để câu khách ... Ganh đua không có
nghĩa
là tiêu diệt, trừ khử nhau. Trong xã hội văn minh của loài người hiện nay,
ganh
đua là làm tốt hết sức mình để tạo ảnh hưởng, là đi tìm sự đồng thuận bằng
thuyết
phục chứ không bằng ép buộc hay bạo lực.
- Với định nghĩa 1, chúng ta thấy “làm chính trị” là điều cần thiết để đem lại ổn định và phát triển cho xã hội hay quốc gia nếu người tham chính có tâm tốt và cùng xây dựng một hệ thống chính trị tốt đẹp để phục vụ người dân. Thử tưởng tượng một xã hội không có ai ra tham chính, tất nhiên guồng máy điều hành quốc gia sẽ không có, và xã hội đó sẽ như thế nào? ai bảo ai nghe? Do đó, xã hội phải biết mang ơn và khuyến khích người ra tham chính, thay vì có thái độ chê bai/xa lánh/bài bác người có lòng muốn phục vụ xã hội qua guồng máy chính quyền.
Nếu chúng ta coi rẻ/khinh miệt hoặc
sợ chính trị mà không tham chính hoặc góp phần xây dựng một hệ thống chính trị
lành mạnh, tức là chúng ta đã mặc nhiên để cho người khác định đoạt vận mệnh của
chính mình vì hệ thống chính trị của một quốc gia bao trùm lên mọi lãnh vực của
đời sống. Các hệ quả tốt, xấu trong một xã hội thường là do hệ thống chính trị
của xã hội đó đem lại. Người tốt không can dự vào guồng máy chính trị tức là để
cho kẻ xấu có cơ hội thao túng, hoành hành. Ngược lại, tham gia để xây dựng một
guồng máy chính trị tốt, phục vụ cho con người chính là việc làm từ thiện mà trái
tim nhân ái của con người luôn hướng tới.
Người có lòng tốt nhưng sợ hai chữ
chính trị và chỉ muốn làm việc từ thiện (như cứu giúp người nghèo) tức không nhìn
ra cái gốc của vấn đề là guồng máy chính trị lạc hậu, tham ô, tàn bạo sản sinh
ra muôn vàn những vấn nạn và khổ đau triền miên cho xã hội. Việc từ thiện này rất
đáng quý nhưng có nghĩa là sẽ phải suốt đời chạy theo “băng bó các vết thương xã
hội” không ngừng “chảy máu” đó. Diệt trừ
cái gốc độc tài chính là việc làm Từ Thiện thích đáng và lớn lao nhất
cho đất nước chúng ta ngày hôm nay.
- “Làm chính trị” hay không, công dân một nước đều phải có bổn phận chính trị (bỏ phiếu, tôn trọng luật pháp ... ), có quan điểm chính trị (hỗ trợ dân chủ, chống độc tài, cộng sản, tham nhũng, ghét cái ác, ủng hộ cái thiện ...), hoạt động chính trị (lên tiếng, biểu tình hay tham gia các buổi hội thảo ủng hộ nhân quyền, chống quân xâm lược ... )
Chính trị nằm trong
mọi sinh hoạt của đời sống
Theo định nghĩa 2, một
nhà hoạt động, tin tưởng vào một điều gì là đúng, là tốt đẹp và muốn thực hiện
điều đó; trước hết họ phải đi tìm đồng minh, tức những người cùng chia sẻ một
suy nghĩ/lý tưởng nào đó; hoặc đi tìm những người khác ý kiến rồi thuyết phục họ
đồng thuận với mình. Với định nghĩa này, chính trị nằm trong mọi lãnh vực và sinh
hoạt của đời sống. Trong khynh hướng tự nhiên “đi tìm đồng minh và kết đoàn”
này của nhân loại, người có niềm tin mãnh liệt còn chủ động đi thuyết phục cả
những người trong một tổ chức khác tham gia tổ chức, tôn giáo hay đảng phái của
mình. Sự cạnh tranh này không có nghĩa là xấu nếu nó được thực hiện một cách
trong sáng, đó là:
- Không cưỡng bách; không dùng bạo lực hay sự đe dọa; làm trong tinh thần tương kính đối tượng, tôn trọng sự chọn lựa của người khác.
- Không “nói xấu” hay tấn công một cách phi nghĩa; tức là vạch ra những hay dở trên tinh thần xây dựng và dựa vào sự thật – không bịa đặt, không phóng đại tô mầu để làm sai sự thật.
Chính sách đe dọa và
bạo lực đối với các hoạt động chính trị tại Việt Nam
Làm sao khắc phục và
chiến thắng?
Mục tiêu của chế độ CSVN là duy trì quyền lực độc tôn cho nên cấm đoán mọi
phản biện, mọi sinh hoạt đảng phái và ngăn cản sự thành hình của mọi tổ chức nằm
ngoài luồng kiểm soát của chế độ. Song song, họ còn đưa người vào len lỏi, thao
túng các tổ chức kể cả tôn giáo, và buộc tội “chính trị” cho tất cả mọi hoạt động
quy tụ quần chúng. Chính sách dùng bạo lực, gieo nghi ngờ và cấy sợ hãi trong
quần chúng đã phần nào tạo thêm những phản ứng tiêu cực về các hoạt động hay
hành xử chính trị.
Chính sách này cũng được áp dụng tại các nước cựu cộng sản và độc tài ở
khắp nơi trên thế giới chứ không chỉ riêng gì tại Việt Nam. Vậy chúng ta giải thích ra sao
khi, với dòng lịch sử hào hùng của dân tộc, mà Việt Nam lại là một trong 4 quốc gia cộng sản duy nhất còn sót lại
trên thế giới? và tại sao 3 trong 4 quốc gia cộng sản còn sót lại đều là Á Đông
(Trung Quốc, Bắc Triều Tiên và Việt Nam)?
Phải chăng vì người dân
ba quốc gia Á Đông bất hạnh này có chung 2 nhược điểm là (1) Mặc cảm ghét/sợ
chính trị vì thiếu hiểu biết về chính trị, do đó thiếu ý thức về chính trị, và
(2) Thiếu chủ động vì quá “tôn trọng tôn ti trật tự” dù đây là một trật tự phi
lý khi chủ nhân của đất nước bị chính những kẻ “công bộc” bóc lột, trấn áp bằng
thứ “thẩm quyền tuyệt đối” tự phong.
Nếu quả đúng như vậy,
thì việc từng công dân Việt Nam chủ động
nắm lấy vận mệnh của chính mình - không thờ ơ, thụ động chờ đợi hay giao khoán
cho người khác làm hộ; Và vượt qua mặc cảm chính trị để tham dự
vào mọi sinh hoạt đưa đến sức mạnh chuyển hóa chung cho tình trạng chính trị lạc
hậu của đất nước, chính là đập vỡ thành trì của bạo lực và đem lại vận hội mới
cho dân tộc.
Xã hội Dân Sự là chìa khóa giúp vượt qua sợ hãi
Sự xuất hiện gần đây của
những đoàn thể như hội Bảo vệ dân oan, hội Bầu bí tương thân, hội Phụ nữ nhân
quyền, hội Anh em dân chủ, hội Cựu tù nhân
lương tâm… cho thấy là phương tiện truyền thông hiện đại đã giúp con người
vượt qua những trở ngại không gian và cấm đoán để tìm đến nhau, giúp nhau vượt
qua sự sợ hãi, gia tăng ý thức về chính trị, và cùng bắt tay thực hiện những điều
muốn làm mà không còn chờ đợi sự cho phép từ chế độ CSVN. Khi người dân tự ý thức
kết đoàn để giúp nhau thăng tiến thì đó là khởi điểm của sự phát triển xã hội
dân sự.
Xã hội dân sự (XHDS) khởi
đi từ nhu cầu “kết hợp” tự nhiên của con người trong phản ứng sinh tồn và cạnh
tranh (lành mạnh) để thăng tiến; do đó, không thể nói là XHDS “phi chính trị”,
nhất là trong hoàn cảnh độc tài chính trị trên đất nước ta ngày hôm nay.
Sinh hoạt XHDS giúp người
dân tự chủ hơn, mạnh dạn hơn để tỏa rộng thành một phong trào chuyển quyền lực
từ thiểu số độc quyền sang đại khối dân tộc.
Khi nằm ngoài sự chi phối
của nhà nước độc tài, những đoàn thể xã hội dân sự không chỉ đại diện cho tiếng
nói độc lập của người dân mà còn là nơi đưa ra những yêu sách để đòi hỏi nhà cầm
quyền phải giải quyết theo nguyên vọng tập thể. Và khi có nhiều yêu sách của tập
thể, các xã hội dân sự sẽ biến thành nơi giám sát các hoạt động của chính quyền
và trở thành nền tảng của đa nguyên về chính trị.
Qua những phân tích nói
trên, chúng ta thấy rằng sự sợ hãi chính
trị không chỉ làm hại cho quyền tự do lập nhóm, lập hội của mỗi công dân mà
còn giúp cho guồng máy cai trị bằng sự sợ
hãi tiếp tục ngự trị trên đất nước. Hãy cùng tháo gỡ vòng kim cô của “sự sợ
hãi” trên đầu dân tộc bằng cách xóa bỏ
thành kiến về chính trị và hăng hái tham gia mọi sinh hoạt đấu tranh để đem
lại những thay đổi rốt ráo nhất cho Việt Nam.
22/2/2014
Trần Diệu Chân, Ph.D
** Ts. Trần Diệu Chân đã miệt mài đóng góp
cho nỗ lực chung hướng đến dân chủ và nhân quyền cho Việt Nam từ 1982 đến
nay -- BBT RadioCTM.
Nguồn
tham khảo:
1. Johnson, Eric Michael. “Frans de Waal on Political Apes, Science Communication, and Building a Cooperative Society”
http://blogs.scientificamerican.com/primate-diaries/2011/07/11/frans-de-waal/
2. Kinsey, Todd. “All of Life is Politics”.
3. Hanley, James. “What Is Politics?”
4. Heywood, Andrew. “What is politics?”
andrewheywood.co.uk/documents/What%20is%20politics.doc
5. Modebadze, Valeri.
“The term politics reconsidered in the light of recent developments”. (2010)
RSS Feed
Facebook
Twitter
0 comments:
Đăng nhận xét