Ngô Nhân Dụng
Mọi thể chế chính trị phải có phương cách giải quyết những
tranh chấp quyền lực, giữa các cá nhân hoặc các phe phái. Mỗi chế độ có giải
pháp riêng. Các ông Stalin và Mao Trạch Ðông đã dùng những phương pháp chấm dứt
các mâu thuẫn rất giản dị.
Những đồng chí có thể
tranh giành ảnh hưởng với Stalin thường bị đưa ra tòa, kết tội phản động, rồi bắn
chết. Khi Stalin chết, những người chung quanh cũng đem bắn ngay trùm mật vụ
Beria của ông ta, theo cùng giải pháp đó.
Mao Trạch Ðông áp dụng cách đó, nhưng “theo đường hướng
Trung Hoa.” Ông ta không xử bắn các đồng chí mà lại đem họ ra giữa chợ, cho “quần
chúng” đấu tranh, hành hạ, sỉ nhục; rồi cho kéo dài kiếp sống mòn mỏi, tuyệt vọng,
cho đến khi kiệt sức.
Những phương cách giải quyết mâu thuẫn nội bộ như trên rất
phù hợp với chủ nghĩa Mác-Lê Nin. Vì chuyên chính vô sản dựa trên bạo lực. Khi
bỏ mất nền tảng đó, nó sẽ tự tan rã giống như ngôi nhà bị sụt móng. Chế độ cộng
sản bắt đầu rạn nứt khi các đồng chí tranh chấp quyền hành mà không còn bắn giết
nhau nữa; chế độ dần dần tan vỡ khi các đồng chí chỉ tìm cách mua chuộc, hối lộ
lẫn nhau (trả giá bằng các địa vị sinh lợi chắc chắn, hoặc đưa thẳng tiền mặt,
đô la Mỹ). Ðổi mới kinh tế tạo cơ hội cho các “luật chơi mới” xuất hiện. Những
người biết sử dụng các luật chơi mới sớm nhất sẽ tạo được thế lực mạnh hơn người
khác. Nhưng vì thế các tranh chấp mới xuất hiện và cần giải quyết.
Nhưng các phe phái lại muốn sử dụng các luật chơi khác nhau
để giải quyết những mâu thuẫn. Trong bất cứ hệ thống chính trị nào, câu hỏi quan
trọng nhất là tại sao người này phải làm theo ý kiến, mệnh lệnh của người khác.
Tại sao anh được quyền sai bảo mà tôi phải làm theo? Luật chơi cũ dựa trên chức
vụ; thí dụ, chức tổng bí thư thì cao hơn chức thủ tướng. Luật chơi mới dựa trên
khả năng phân phối, chia chác tài nguyên, lợi lộc. Tất nhiên, những người sử dụng
luật chơi mới, phù hợp với thực tế kinh tế mới hơn, sẽ chiếm lợi thế. Tình trạng
thay thế “bạo lực cách mạng” bằng “tài lợi kinh tế” làm cho hệ thống tự nó mất
thăng bằng. Ðang giữa trận đấu, “luật lệ cuộc chơi” bỗng dưng thay đổi; người
ta không còn biết áp dụng như phương pháp nào để giải quyết các tranh chấp nữa.
Ðiểm nổi bật là tất cả mọi người đều nhận ra “thực tế với lý
thuyết” không đi đôi với nhau nữa. Mà họ cũng không thể đồng ý với nhau làm
cách nào để sửa lại cho chúng phù hợp. Hậu quả là họ sẽ phải tiếp tục hô hoán
những khẩu hiệu cũ (lý thuyết) mặc dù rỗng tuếch; trong khi đành chấp nhận phó
mặc cho thực tế đưa đẩy, trôi nổi theo sức mạnh tương đối giữa các phe phái.
Thử tưởng tượng trong một trận đá banh bỗng dưng một tay cầu
thủ dùng tay và cùi chỏ, thay vì chỉ dùng chân. Mà mấy anh cầu thủ đó còn tự ý
thổi còi nữa. Một người dùng tay; rồi người thứ hai đá cẳng nhau thay vì đá
banh; mà đó lại là những cầu thủ bự con, cao cấp; tất cả đua nhau đổi luật
chơi, vừa đá banh lại vừa đóng vai trọng tài. Như vậy thì kết quả sau cùng sẽ
ra sao? Khán giả sẽ bỏ về hết, trận đấu sẽ phải kết thúc không kèn không trống;
giống như ở Liên Xô và các nước Ðông Âu những năm 1989, 90 vậy.
Hoàn cảnh bế tắc của cuộc họp gọi là “Hội nghị lần thứ sáu
Ban Chấp Hành Trung Ương Ðảng khóa XI” của đảng Cộng Sản Việt Nam diễn ra theo
kịch bản như trên. Ðọc bản tin cuối chúng ta thấy họ bị tắc nghẽn suốt 15 ngày
vì không có kết quả cụ thể nào cả. Những lời lẽ mơ hồ, dù làm bộ nói đến cả những
chi tiết lẩm cẩm vô ích nhưng trong thực tế lại vu vơ, không gây được hiệu quả
nào hết. Qua đó, chúng ta biết chính những người trong Bộ Chính Trị cũng không
biết họ phải theo luật chơi nào. Sở dĩ họ họp nhau lại, trước hết là vì có người
muốn hạch tội Nguyễn Tấn Dũng. Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng thổi còi bắt đầu trận
đấu, với Trương Tấn Sang đóng vai giám biên và đá cẳng. Nhưng cuối cùng Nguyễn
Tấn Dũng vẫn được an toàn “ra về thơ thới hân hoan.”
Lý do khiến Ba Dũng an toàn là vì đã tự bày trận đấu trên một
sân banh khác, và theo những luật chơi khác. Mấy trăm ông bà ủy viên Trung Ương
Ðảng, người theo Trọng Lú, người theo Ba Dũng; cũng theo các luật chơi khác
nhau. Cuối cùng, trận đấu giải tán; không có kết quả nào cả vì không thể tính
điểm ai thắng, ai thua. Ðể khỏi mất mặt cả bầu đoàn, họ đành phải đưa ra những
khẩu hiệu trống rỗng cùng với những biện pháp nửa mùa, không thể gây ra hiệu lực
cụ thể nào cả. Họ lúng túng, bế tắc vì không theo một luật chơi chung. Mà họ
cũng không thể quay lại, sử dụng các luật chơi kiểu Stalin hay Mao.
Ðể thấy tình trạng bối rối và bế tắc của chế độ chính trị tại
nước ta, hãy thử tìm hiểu xem trong các chế độ chính trị khác, khi người ta cần
giải quyết các tranh chấp quyền lực tương tự giữa các “phe phái” thì họ theo
các luật chơi như thế nào.
Trong một chế độ đại nghị, ông thủ tướng thường là lãnh tụ
phe chiếm đa số ở Quốc Hội, thì các đối thủ của ông ta có thể yêu cầu Quốc Hội
bỏ phiếu bất tín nhiệm. Nếu nhiều người đồng ý là ông thủ tướng đã làm kinh tế
suy yếu hoặc nuôi đàn em tham nhũng quá đáng, thì họ sẽ bỏ phiếu lật đổ. Nếu
không, ông ta tiếp tục cai trị, trong vinh dự.
Ở một nước theo tổng thống chế, thì Quốc Hội không thể lật đổ
một tổng thống do dân trực tiếp bầu lên; nhưng họ vẫn có khả năng kìm hãm bớt
quyền hành của ông ta qua việc biểu quyết ngân sách. Với quyền nắm túi tiền của
quốc gia, Quốc Hội có thể buộc hành pháp phải thỏa hiệp với mình tức là chia sẻ
bớt quyền hành.
Trong một chế độ cộng sản thì sao? Trên nguyên tắc, đảng nắm
toàn quyền. Tổng bí thư, Bộ Chính Trị rồi đến Trung Ương Ðảng quyết định tất cả.
Trong cuộc họp 15 ngày đầu tháng 10, Nguyễn Phú Trọng đã trù tính dùng uy tín
Trung Ương Ðảng để hạ thủ Nguyễn Tấn Dũng. Thật ra trận đấu đã khởi sự từ mấy
tháng trước; ngay sau khi Trọng lên nắm chức tổng bí thư đã tính dùng “luật chơi
cũ” để gia tăng quyền hành. Nhưng sân chơi đã thay đổi; uy quyền của tổng bí
thư đã giảm sút rõ rệt nhờ Nông Ðức Mạnh ù ù cạc cạc. Có thể coi như chức tổng
bí thư đã mất gần hết quyền lực; khi đem so với quyền hành thực tế của chức vụ
thủ tướng. Quyền lực được thể hiện trong khả năng chia chác địa vị sinh lợi chứ
không phải là các chức vị suông; ngoài ra là khả năng bắt người, giam người. Ba
Dũng đã nắm trong tay hầu hết hai thứ quyền đó; nay Trọng Lú cố giành lấy nhưng
vô hiệu.
Ngay từ đầu, cuộc đấu giữa Trọng và Dũng cho thấy họ theo
các luật chơi khác nhau, người này không chịu luật chơi của kẻ kia. Nguyễn Phú
Trọng đã ra tay trước khi công bố quyết định đem Ủy Ban Chống Tham Nhũng vào dưới
quyền Bộ Chính Trị; để tổng bí thư đương nhiên nắm chức chủ tịch. Ai cũng tưởng
Trọng đã thắng Dũng một keo; vì từ đầu Dũng đã lập ra Ủy Ban Chống Tham Nhũng để
chính mình nắm đầu. Khi Trọng ra tay giành lấy quyền chống tham nhũng; nhiều
nhà quan sát coi là cuộc mâu thuẫn giữa “Ðảng” và “Nhà nước” đã biểu hiện; và vội
vã kết luận rằng trong keo này Ðảng đã thắng, tức là Trọng thắng.
Nhận xét đó càng có vẻ vững hơn khi Bầu Kiên bị bắt. Vụ bắt
Bầu Kiên được thực hiện trong vòng bí mật, kín bưng, giống như cuộc hành quân của
toán biệt kích tấn công vào sào huyệt Bin Laden! Một đội công an đặc biệt, do một
thứ trưởng Bộ Công An cầm đầu thi hành cuộc đột kích. Mãi đến khi đi bắt Bầu
Kiên họ mới thông báo cấp trên là bộ trưởng Công An biết. Như vậy là chức vụ tổng
bí thư có quyền sử dụng một nhánh công an riêng, và thủ tướng chính phủ và Bộ
Công An phải chấp nhận. Ai cũng nghĩ là Ba Dũng bị thua một keo nặng nề.
Nhưng ngay sau đó Nguyễn Tấn Dũng lại họp báo, trưng bày đủ
mặt các bộ trưởng ngồi bên, Dũng tuyên bố một cách long trọng là, trái với tin
đồn, chính mình đã ra lệnh đi bắt Bầu Kiên. Không những thế, Ba Dũng lại nhân dịp
đó lại tự xác nhận mình vẫn là chủ tịch cái Ủy Ban Chống Tham Nhũng; một chức vụ
ai cũng tưởng đã bị Nguyễn Phú Trọng giật mất rồi! Ðúng là hai bên đá banh theo
lối khác nhau, và bên nào cũng tự coi mình nắm cái còi để thổi! Trước cảnh đó,
người ngoài không thể biết được là ở trong nước Việt Nam hiện chỉ có một, hay
là có hai cái ủy ban chống tham nhũng chạy song song? Chưa bao giờ hai ông tổng
bí thư và thủ tướng lại giành nhau một cái danh hiệu như bây giờ. Mà cũng không
ai biết nếu có hai cái ủy ban cùng làm một việc một lúc thì anh chủ tịch nào mới
là anh có thực quyền? Chưa hết, anh nào có quyền ra lệnh sai bảo bảo công an?
Ðám công an nào sẽ nghe lệnh ai? Nói chung, luật chơi hiện nay nó như thế nào?
Chẳng biết sự thật ra sao cả! Nhưng đây là lần đầu tiên trong một chế độ cộng sản
mối tranh chấp nội bộ được phơi bày trước mắt thiên hạ như vậy.
Trong cuộc họp 15 ngày, người ta tưởng là họ sẽ cùng nhau
xác định lại một luật chơi thống nhất. Nhưng thất vọng. Vì ngay cả bản thông
cáo cuối cùng họ cũng không dám gọi đó là một thông cáo; chỉ đưa ra dưới hình
thức một bản tin, ký tên một phóng viên. Bản tin cho thấy cuộc đấu vẫn chưa ngã
ngũ. Như đã phân tích trong bài trước, những điểm kết luận đưa nghe giống như
những khuyến cáo, hoặc như các khẩu hiệu nghe cho vui tai nói phải làm gì nhưng
không biết phải làm như thế nào. Cũng không thấy có ràng buộc nào để bắt phải
thi hành hay không; rồi mai sau người thi hành có thể nói mình đã làm đúng; người
chống đối sẽ bảo vẫn làm sai, cũng không có tiêu chuẩn nào để đánh giá cả. Nhìn
vào văn từ của “bản tin kết thúc” chúng ta thấy toàn những điểm mập mờ muốn thi
hành sao cũng được. Thí dụ, cuộc họp 15 ngày bảo các doanh nghiệp nhà nước mỗi
năm phải được kiểm toán (nghe như dạy trẻ con trước khi ăn phải rửa tay!) Nhưng
cả hệ thống kinh tế và chính trị ở nước ta chưa hề có những tổ chức chuyên nghiệp
và độc lập làm công việc kiểm toán. Như vậy thì có bắt phải kiểm toán hàng
tháng, hàng ngày cũng vậy thôi! Bao nhiêu điều khuyến cáo khác cũng tương tự!
Cho nên, cuộc đấu chưa ngã ngũ, tức là vẫn như cũ, mạnh ai nấy đá banh theo lối
của mình. Nguyễn Tấn Dũng không hề hấn gì hết! Có nhà quan sát đoán là sau 6
tháng hay một năm nữa, họ có thể họp lại để đánh giá việc thi hành. Ðó là cách
suy nghĩ hoàn toàn lý thuyết, không hề nghĩ đến quyền hành thực sự nằm trong
tay ai. Họ đã họp 15 ngày chẳng đi tới đâu, một năm nữa họp lại cũng chỉ thế
thôi.
Cơn khủng hoảng bắt nguồn từ từ trong cơ cấu của chế độ, khi
cải tổ kinh tế mà vẫn giữ nguyên hệ thống chính trị xơ cứng như cũ. Toàn thể hệ
thống đã hết sức sống; mất ngay cả khả năng tự thay đổi. Tình trạng rạn nứt kéo
dài sẽ đưa tới nhu cầu thay đổi toàn diện, không cách nào khác.
RSS Feed
Facebook
Twitter
0 comments:
Đăng nhận xét