Tô Văn Trường
 |
Bể lắng quặng đuôi của Nhà máy Alumin Tân
Rai
– Lâm Đồng. Ảnh: QUANG TÚ
(nld.com) |
Thực tế bi đát của dự án này là điều có thể thấy trước và không làm ai ngạc nhiên. Nói theo nhà Phật thì “quả báo nhãn tiền” đã có ngay chứ không cần đợi đến kiếp sau.
Nguy hiểm hơn, có vẻ như những người quyết định và đang theo đuổi dự án này đã lỡ ngồi trên lưng hổ rồi, nên cứ tiếp tục liều mạng bất chấp cái giá mà nhân dân và đất nước phải trả trong điều kiện nền kinh tế đang suy kiệt hiện nay. Việc cố tình che giấu tội lỗi thường mang lại hậu quả lớn hơn nhiều tội lỗi ban đầu.
Theo Ts Nguyễn Thành Sơn mới đi khảo sát ở Tây
Nguyên cho biết thực tế đã chứng minh: Bộ Công Thương và TKV đã giải trình
không đúng sự thật để cố đấm ăn “khoai”! Giá thành chưa hạch toán đúng và đủ vì
quyết toán chưa xong (mức khấu hao chưa đúng). Khâu cung cấp đầu vào là quặng
bauxite do TKV chỉ định (người khai thác, cũng như giá bán bauxite). Thực chất
là thuê ngoài (thông qua “đầu nậu” là một đơn vị thành viên của TKV). Khâu vận
chuyển tiêu thụ về Gò Dầu cũng do TKV chỉ định và ép giá. Hoàn thổ qua dự án
thí điểm tại chỗ sau 3 năm cho thấy chỉ có thể trồng cây keo, những loại cây
khác không thể sống được. Công nghệ khí hóa than để cung cấp nhiệt cho khâu
luyện alumina thuộc loại cổ điển cách đây khoảng 50 năm, nên phải dùng than cục
đắt tiền (chở từ Quảng Ninh vào) và giống hệt như của các lò khí hóa của các lò
gốm thủ công ở Bát Tràng, bên kia bờ sông Hồng của Hà Nội. Đặc biệt, nguy cơ nổ
là rất lớn v.v…
Cách đây 2 năm, người viết này đã từng cảnh báo kinh doanh theo lợi
nhuận phải chấp nhận “lời ăn, lỗ chịu”!. Về khía cạnh kinh tế, nguyên tắc phải
tính đúng, tính đủ để tránh lời giả, lỗ thật. Hay nói cách khác, lời doanh
nghiệp và nhóm lợi ích hưởng những lỗ thì nhà nước nghĩa là toàn dân phải chịu.
Trong thực tế, TKV lẫn lộn, không phân biệt nổi hiệu quả kinh tế-tài
chính (là của doanh nghiệp), hiệu quả kinh tế-xã hội (của xã hội). Các nước gần
đây còn chú trọng đến hiệu quả kinh tế-môi trường là những khái niệm không thể
lập lờ, nhất là cái khoản thu to nhất của ngân sách là thuế xuất khẩu!?
Cần sử dụng mô hình tổng thể cân bằng kinh tế để tính toán lời lỗ
một cách bài bản, khoa học. Cách tính đơn giản hơn đem chi phí sản xuất 1 tấn
sản phẩm tại chỗ, cộng chi phí vận chuyển ra cảng, trong chi phí sản xuất cần
tính cả chi phí đầu tư.
Nếu có giá trị tổng đầu tư thì đem chia cho đời sống của nhà máy để
ra chi phí khấu hao phải tính vào giá thành. Sau đó, so sánh giá 1 tấn sản phẩm
trên thị trường thế giới thì biết ngay khoản lời, lỗ của dự án.
Ngay cả trong trường hợp tính có lãi cũng phải lấy lãi này so sánh
với lãi, nếu đem làm chuyện khác như trồng cà phê để tính lãi theo nguyên tắc
giá thành cơ hội (opportunity cost) phải lấy lãi từ làm bô xít trừ đi lãi trồng
cà phê. Đó mới là lãi thực.
Ngoài chi phí cơ hội kinh tế, còn chi phí xã hội thì khôn lường:
hàng ngàn người mất nguồn thu nhập mà nếu tính đủ thì không chỉ là tiền công
‘lấy công làm lời’ mà còn cả các chi phí bảo trợ xã hội đang bị bỏ qua.
Đất bazan là đặc sản của Tây Nguyên, một trong những loại đất địa
thành tốt nhất cho nông nghiệp nhất là cây công nghiệp dài ngày nhờ có tỷ lệ
sét cao, khả năng giữ nước, giữa phân rất tốt, khi bị bóc đi, bề mặt bị mưa rửa
trôi, xói mòn là tổn thất không dễ bù đắp.
Dù được bao cấp, ưu đãi rất nhiều nhưng tính bằng cách nào chúng tôi
cũng chỉ thấy dự án bô xít lỗ to chưa kể rất nhiều rủi ro khó lường khác về
chính trị, an ninh quốc phòng, kinh tế, xã hội, và môi trường. Cảnh báo trên,
đến nay nhìn lại càng được thực tế chứng minh là chính xác.
Khai thác bauxite không được sự đồng thuận của các
nhà khoa học Việt Nam và cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã dẫn chứng kết quả điều
tra về việc này của các chuyên gia Liên Xô cũ, là họ không tán thành việc khai
thác này, rất không có lợi cho VN. Trước đây có lời giải thích là ta làm bôxit
vì “chủ trương lớn”. Nếu cần hỏi tiếp thì phải là tại sao các vị có trách nhiệm
lại quyết định có “chủ trương lớn”!? Dự án bô xít Tây Nguyên nếu nhìn lại quá
trình đàm phán và cam kết, có thể nói đó là chuyện đã chót lỡ, rồi mới đưa ra Quốc
hội cho đủ thủ tục và Chính phủ thực thi.
Theo quy trình cải thiện liên tục PDCA (Plan Do
Check Act) Kế hoạch – Thực hiện – Kiểm tra và – Hành động, thừa đủ dữ kiện để
đánh giá ai quyết định về chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án thì người ấy phải
chịu trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước (Quốc hội) và nhân dân. Còn những ai đã
báo cáo không chính xác để dẫn đến quyết định sai thì những người đó phải chịu
trách nhiệm trước người đã ra quyết định.
Vấn đề đã rõ như ban ngày, đâu cần thêm thông tin
để làm quyết định. Vấn đề là ai quyết định? Không lẽ Quốc hội chỉ vì “Đảng cử
dân bầu” nên vẫn né tránh không bàn đến các “chủ trương lớn” và quan tâm đến
nguyện vọng của cử tri. Xem lại các trang báo mạng, báo giấy thời sôi động can
ngăn dự án “Trời gầm” nầy thì sẽ thấy nhân dân ta thông minh và tâm huyết biết
chừng nào. Gần đây, Chính phủ biết lắng nghe các ý kiến phản biện, đối chiếu
với thực tế đã hủy bỏ dự án cảng Kê Gà. Bây giờ, dừng dự án Nhân Cơ tuy muộn,
dù sao còn hơn không vì chỉ cần thí điểm dự án Tân Rai là quá đủ! Bài học đổ vỡ
đắt giá về Vinashin, Vinaline vv… rất có thể dự án bô xit Tây Nguyên trở thành
nấm mồ của một anh cả đỏ khác là Tập đoàn Than khoáng sản VN.
—
Tham khảo: Không yên tâm với dự án bôxit (Tuổi trẻ). Những đoạn in đậm là đã
được cắt bỏ so với bài Bôxit lỗ nhiều mặt trong báo Tuổi trẻ của TS Tô Văn
Trường.
RSS Feed
Facebook
Twitter
0 comments:
Đăng nhận xét