Ks. Nguyễn Văn Thạnh
Nhiều người nói với tôi
“chuyện kiện chủ các nhà máy thủy điện là chuyện kiến kiện khoai”, tôi cũng thấy
vậy. Phần lớn các nhà máy thủy điện do EVN, một công ty nhà nước 100% đầu tư,
như vậy kiện EVN khác nào kiện một đội bóng mà trọng tài là chủ đội bóng? Nếu
nhà máy thủy điện không do EVN đầu tư thì rất có thể các vị tai to mặt bự địa
phương hoặc trung ương sẽ có cổ phần trong đó, không họ thì người thân của họ.
Sự kết hợp mafia giữa tiền, quyền để tạo thành “lợi ích nhóm”
trong các thủy điện là điều có thể. Nhiều người nhận xét đó là thực tế chứ
không chỉ là có thể, tôi tin vào nhận xét này. Đây là điều khó khăn thứ nhất.
Điều khó khăn thứ hai là nền
tư pháp Việt Nam không độc lập, hoàn toàn không có tam quyền phân lập ở xứ sở
này. Hệ thống tư pháp ở đây này rất dễ bị tiền và quyền lực lũng đoạn. Nếu ai
quan sát hệ thống tư pháp VN làm việc thì sẽ thấy hệ thống này được lập ra
không chỉ để bảo vệ công lý mà còn là công cụ để bảo vệ các chủ trương đường lối
của đảng. Viễn cảnh hệ thống tư pháp đứng về người dân bị thiệt hại do các thủy
điện xả lũ bừa bãi là không cao.
Ngoài những khó khăn đến từ
giai tầng trên, thì những người bị thiệt hại ở tầng lớp dưới cũng không thuận lợi
cho vụ kiện.
Họ là những người thấp cổ bé họng, nghèo khó; họ sống rải rác ở
vùng quê, công việc mưu sinh hằng ngày đã làm cho họ tối tăm mặt mũi. Sự quan
tâm và hiểu biết về luật pháp của họ rất yếu.
Quá trình thu thập chứng cứ
cho vụ kiện cũng là vấn đề nan giải, ngoài những hình ảnh kinh hoàng và số người
thiệt mạng do báo chí, các trang mạng đưa tin, việc xác minh lấy chứng cứ cụ thể
cũng sẽ vô cùng khó khăn. Đó là chưa nói sự cản trở chắc chắn sẽ có của các cấp
chính quyền khi chúng ta tiếp cận người thiệt hại. Rồi tình huống người nghèo bị
mua chuộc, bị gây sức ép mà không cộng tác trong quá trình kiện hay phản bác lại,….
Rồi tài chính cho vụ kiện,
luật sư, kinh nghiệm trong việc kiện tụng,… tất cả đều không thuận lợi.
2. Những thuận lợi và khả
năng có thể làm được.
Nếu nhắm mục đích kiện và
thắng kiện như các phiên tòa thông thường, chắc chắn rằng vụ này khó đạt được.
Tuy nhiên, theo tôi, chúng ta cứ kiện vì có thể sẽ đạt được những mục đích sau:
- Vụ kiện sẽ tạo ra một dư
luận rộng lớn, chú đến những vấn đề bất công, khuất mắt tồn tại trong tiến
trình phát triển đất nước. Các tầng lớp lãnh đạo, nhận thầu, quản lý các công
ty quốc doanh,… thường lý luận các công trình được xây lên nhằm phục vụ cho
nhân dân, cho đất nước. Đó chỉ là lớp sơn bên ngoài, ẩn sâu bên trong là động lực
lợi ích của các bên liên quan. Nhiều trường hợp những lợi ích này mâu thuẫn, chống
lại, chà đạp lên lợi ích của đa số người dân. Tầng lớp trên vừa có quyền, vừa
có tiền, vừa khôn ngoan nên họ che dấu điều này rất tốt. Tiếng nói công lý vang
lên tại tòa sẽ giúp quảng đại người dân thấy đâu là chân tướng sự việc, đâu là ảo
ảnh dối trá. Nếu chưa đạt được tiếng nói tại tòa thì quá trình vận động kiện tụng
cũng giúp người dân thấy được phần nào.
- Tạo cho người dân ý thức
được dân quyền. Trong một đất nước mà người dân không ý thức được quyền của
mình, tầng lớp cầm quyền nói sao thì nghe vậy, chắc chắn dân nước đó là nô lệ.
Thời gian qua, người dân miền Trung chịu không biết bao nhiêu là tai họa từ việc
xả lũ của các thủy điện nhưng chưa thấy ai gây ra tai họa đó ngồi tù hay bồi
thường. Không thấy một tiếng nói phản kháng, kiện tụng nào từ người thiệt hại.
Thân phận người dân nước ta thật đáng thương.
- Vụ kiện cũng sẽ đặc ra vấn
đề quyền con người - quyền được chính quyền bảo vệ cuộc sống an toàn - trong
công cuộc phát triển đất nước. Hình ảnh thường thấy ở các nước kém dân chủ như
VN, TQ,… là phát triển bằng mọi giá để đạt thành tích GDP làm hài lòng nhà cầm
quyền, còn quyền sống an toàn cho người dân, việc bảo vệ môi sinh bị xem nhẹ. Vụ
kiện này sẽ cho công chúng thấy quyền con người là yếu tố phải được tính đến, bảo
vệ hàng đầu, có như vậy quá trình phát triển mới nhân văn, mới mang lại lợi ích
cho quảng đại quần chúng nhân dân. Vụ kiện sẽ thúc đẩy một ý niệm mới trong
công chúng “Quyền con người”.
- Vụ kiện sẽ tập dợt cho
người dân, người vận động dân chủ có kinh nghiệm với việc sử dụng một công cụ rất
quan trọng trong nhà nước pháp quyền là luật pháp và tòa án. Có thể vụ kiện này
khởi đầu đầu gian nan nhưng nó sẽ là bàn đạp cho những vụ kiện sau. Từ vụ kiện
này sẽ hình thành và lớn mạnh một phong trào xã hội dân sự chuyên đi kiện tụng
để đồi công lý cho người nghèo, người thấp cổ bé họng trong xã hội.
- Tạo ra một công luận rộng
khắp để kéo quảng đại quần chúng nhân dân quân tâm đến thực trạng chính trị,
kinh tế, “lợi ích nhóm”,… của đất nước. Từ việc đồng cảm với những nỗi đau, nỗi
bất công người miền Trung gánh chịu, chúng ta sẽ dẫn dắt công luận đi đến những
vấn đề to lớn hơn của đất nước.
Tôi tin rằng, vụ kiện này
chúng ta sẽ thắng lợi không mặt này thì mặt khác vì chúng ta có tiếng nói chính
nghĩa, có lương tâm của người lương thiện trước sự mất mát đau thương của đồng
bào.
Nguyễn
Văn Thạnh
RSS Feed
Facebook
Twitter
0 comments:
Đăng nhận xét